ವಿಶೇಷ ಲೇಖನ | ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಕಣ್ಣಿನಿಂದ ಕಂಡ ವಿಮರ್ಶಕ ನರಹಳ್ಳಿ ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ

ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶೆಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಹೆಸರುಗಳು ಕೇವಲ ವಿಮರ್ಶಕರಾಗಿ ಉಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ; ಅವು ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಚಿಂತನಾ ಪರಂಪರೆಯ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದು ನಿಲ್ಲುತ್ತವೆ. ಅಂತಹ ಅಪರೂಪದ ವಿಮರ್ಶಕರಲ್ಲಿ ಡಾ. ನರಹಳ್ಳಿ ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಅವರದ್ದು ಮಹತ್ವದ ಸ್ಥಾನ. ಅಪಾರವಾದ ಓದು, ಆಳವಾದ ಅಧ್ಯಯನ, ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ಒಳನೋಟ ಮತ್ತು ಸರಳವಾದ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ—ಇವುಗಳ ಸಮನ್ವಯ ಅವರ ವಿಮರ್ಶಾ ಬರಹಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣಗಳು. ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃತಿಯನ್ನು ಅದರ ಕಾಲ, ಸಮಾಜ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯ ನೆಲೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸಿ ನೋಡುವ ಅವರ ಕ್ರಮ ಕನ್ನಡ ವಿಮರ್ಶೆಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಆಯಾಮವನ್ನು ನೀಡಿದೆ.

ನರಹಳ್ಳಿ ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯರು 1953ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 5ರಂದು ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ ನರಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ತಂದೆ ಶಿವರಾಮಯ್ಯ ಮತ್ತು ತಾಯಿ ರಾಜಲಕ್ಷಮ್ಮ. ನರಹಳ್ಳಿ, ಸುಂಕ ತೊಣ್ಣೂರು ಹಾಗೂ ನಾಗಮಂಗಲಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ನಡೆಯಿತು. ಗ್ರಾಮೀಣ ಬದುಕಿನ ಅನುಭವ, ಕನ್ನಡದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಿಸರ ಮತ್ತು ನಿರಂತರ ಓದು ಅವರ ಚಿಂತನೆಯ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದವು.

ವಿಮರ್ಶಕರಾಗಿ ಬೆಳೆದ ನರಹಳ್ಳಿಯವರ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವೆಂದರೆ ಅವರು ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಕೇವಲ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಒಳಗೇ ನಿಲ್ಲಿಸಿ ನೋಡುವುದಿಲ್ಲ. ಒಂದು ಕೃತಿಯ ಹಿಂದೆ ಇರುವ ಸಾಮಾಜಿಕ ಅನುಭವ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ, ಕಾಲದ ಚಿಂತನೆ ಮತ್ತು ಮನುಷ್ಯನ ಅಂತರಂಗ—ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಗಮನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಅವರ ವಿಮರ್ಶೆ ಕೃತಿಯ ಗುಣದೋಷಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಿಮರ್ಶೆಯ ಗಡಿಯನ್ನು ಮೀರಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯಾಗಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ವಿಮರ್ಶಕನ ಕೆಲಸ ಕೃತಿಗೆ ಅಂಕ ನೀಡುವುದು ಅಥವಾ ಅದರ ಪರ-ವಿರೋಧದ ತೀರ್ಪು ನೀಡುವುದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಎಂಬ ನಿಲುವು ನರಹಳ್ಳಿಯವರ ಬರಹಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಅವರು ಕೃತಿಯೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ಅದರ ಅರ್ಥದ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಅನ್ವೇಷಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ವಿಚಾರಗಳನ್ನೂ ಓದುಗರಿಗೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಅರ್ಥವಾಗುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸುವುದು ಅವರ ಪ್ರಮುಖ ಶಕ್ತಿ.

ಹಿರಿಯ ವಿಮರ್ಶಕ ಎಲ್.ಎಸ್. ಶೇಷಗಿರಿರಾವ್ ಅವರು ನರಹಳ್ಳಿಯವರ ಬರಹದ ಈ ಗುಣವನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿದ್ದಾರೆ. “ಕುವೆಂಪು, ವ್ಯಾಸರಾಯ ಬಲ್ಲಾಳ, ಜಿ.ಎಸ್. ಅಮೂರ, ಎ.ಕೆ. ರಾಮಾನುಜನ್ ಮತ್ತು ಜಿಡ್ಡು ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ ಮೊದಲಾದವರ ಕುರಿತು ಬರೆಯುವಾಗ ನರಹಳ್ಳಿಯವರು ಓದುಗರನ್ನು ಹೊಸದಾಗಿ ಯೋಚಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುವ ಹಲವು ಅಂಶಗಳನ್ನು ಮುಂದಿಡುತ್ತಾರೆ” ಎಂದು ಅವರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ವಿದ್ವತ್ಪೂರ್ಣವಾಗಿದ್ದರೂ ಅವರ ಬರಹ ಓದುವಾಗ ಸಂತೋಷವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಶೇಷಗಿರಿರಾವ್ ಅವರ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯ ಮಾತು. ಇದು ನರಹಳ್ಳಿ ವಿಮರ್ಶೆಯ ಬಹುಮುಖ್ಯ ಗುಣ. ವಿದ್ವತ್ತು ಮತ್ತು ಓದುಗಸ್ನೇಹಿತನಾದ ಭಾಷೆ ಎರಡನ್ನೂ ಅವರು ಸಮನ್ವಯಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ನರಹಳ್ಳಿ ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯರ ಮೊದಲ ವಿಮರ್ಶಾ ಲೇಖನಗಳ ಸಂಕಲನ ‘ಅನುಸಂಧಾನ’. ಈ ಕೃತಿ ಅವರ ವಿಮರ್ಶಾ ಪ್ರತಿಭೆಯನ್ನು ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯಲೋಕಕ್ಕೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಪರಿಚಯಿಸಿದ ಮಹತ್ವದ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ನಂತರ ‘ನವ್ಯತೆ’, ‘ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ’, ‘ಇಹದ ಪರಿಮಳದ ಹಾದಿ’, ‘ಅರಿವಿನ ಬಂಡಾಯ’ ಮೊದಲಾದ ವಿಮರ್ಶಾ ಕೃತಿಗಳು ಅವರ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಚಿಂತನೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದವು. ‘ಅಂತರಂಗದ ಮೃದಂಗ’ ಅವರ ಪ್ರಬಂಧ ಬರವಣಿಗೆಯ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಆಯಾಮವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುತ್ತದೆ. ಅವರ ವಿಮರ್ಶೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಗಮನಾರ್ಹ ಅಂಶವೆಂದರೆ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕತೆಯ ನಡುವಿನ ಸಂವಾದ. ಹಳೆಯ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಆಧುನಿಕ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳ ಮೂಲಕ ನೋಡುವುದು ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಪರಂಪರೆಯ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಅರ್ಥೈಸುವುದು ಅವರ ವಿಶಿಷ್ಟ ವಿಧಾನ. ಹೀಗಾಗಿ ಅವರ ವಿಮರ್ಶೆಯಲ್ಲಿ ಭೂತಕಾಲ ವರ್ತಮಾನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸುತ್ತದೆ; ವರ್ತಮಾನವೂ ತನ್ನ ಬೇರುಗಳನ್ನು ಮರುಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತದೆ. ನರಹಳ್ಳಿ ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯರ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಸಾಧನೆಯಲ್ಲಿ ಕುವೆಂಪು ಕುರಿತ ಅಧ್ಯಯನ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ. ಕುವೆಂಪು ಅವರ ವಿಶಾಲ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಓದಿ, ವಿವಿಧ ಆಯಾಮಗಳಿಂದ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿರುವ ಅವರು ಕುವೆಂಪು ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಒಂದು ಸಮಗ್ರ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಅರ್ಥೈಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ್ದಾರೆ.

`ಬಾ ಕುವೆಂಪು ದರ್ಶನಕೆ’ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಕುವೆಂಪು ಅವರ ಸಮಸ್ತ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಓದುಗರಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಕುವೆಂಪು ಅವರ ಕಾವ್ಯ, ಮಹಾಕಾವ್ಯ ಮತ್ತು ಇತರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಓದು ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಯನದ ಮೂಲಕ ಪರಿಶೀಲಿಸಿರುವುದು ಈ ಕೃತಿಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ. ಅದೇ ರೀತಿ ‘ಕುವೆಂಪು ಕಾವ್ಯ-ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಚರಿತ್ರೆಯ ರೂಪಕ’ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಕುವೆಂಪು ಅವರ ಕವಿತೆ ಮತ್ತು ಮಹಾಕಾವ್ಯ ಸೇರಿದಂತೆ ಸಮಗ್ರ ಕಾವ್ಯವನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕುವೆಂಪು ಅವರನ್ನು ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ಕವಿಯಾಗಿ ನೋಡುವ ಬದಲು ಅವರ ಸಾಹಿತ್ಯದೊಳಗೆ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುವ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಮಾನವೀಯತೆ ಮತ್ತು ಚಿಂತನಾ ಲೋಕವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಇಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಕುವೆಂಪು ಅವರ ನಾಟಕಗಳ ಕುರಿತೂ ನರಹಳ್ಳಿಯವರು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಇದರಿಂದ ಅವರ ಕುವೆಂಪು ಅಧ್ಯಯನವು ಒಂದೆರಡು ಕೃತಿಗಳ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗದೆ ಸಮಗ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯದರ್ಶನದ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ.

ನರಹಳ್ಳಿಯವರ ವಿಮರ್ಶಾ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ‘ಅನಕೃ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ಸಂಸ್ಕೃತಿ’ ಕೃತಿಯನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲೇಬೇಕು. ಅ.ನ.ಕೃ. ಅವರನ್ನು ಕೇವಲ ಜನಪ್ರಿಯ ಕಾದಂಬರಿಕಾರ ಎಂಬ ಸೀಮಿತ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡುವ ಬದಲು, ಕನ್ನಡ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಅವರ ಬಹುಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ನರಹಳ್ಳಿಯವರು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಸಾಹಿತ್ಯದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕೆಲವು ಲೇಖಕರು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಿಮರ್ಶಾ ಮಾನದಂಡಗಳಿಂದ ಕಡೆಗಣಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ. ಅಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಾಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಬದಿಗಿಟ್ಟು ಲೇಖಕನ ಸಮಗ್ರ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದು ವಿಮರ್ಶಕನ ಜವಾಬ್ದಾರಿ. ನರಹಳ್ಳಿಯವರು ಅನಕೃ ಅವರನ್ನು ಕುರಿತು ನಡೆಸಿದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಇದೇ ವಿಧಾನವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅನಕೃ ಅವರ ಮಿತಿಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಕನ್ನಡ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ಅವರ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನೂ ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದರಿಂದ ನರಹಳ್ಳಿ ವಿಮರ್ಶೆಯ ಒಂದು ಮೂಲಭೂತ ಗುಣ ನಮಗೆ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ—ವಿಮರ್ಶೆ ಎಂದರೆ ನಿರಾಕರಣೆ ಅಲ್ಲ; ಮರುಓದು ಮತ್ತು ಮರುಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಕೂಡ ಹೌದು. ನರಹಳ್ಳಿಯವರ ಚಿಂತನೆಯ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಆಯಾಮ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಸಂಬಂಧ. ಸಾಹಿತ್ಯವು ಸಮಾಜದಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಅದು ತನ್ನ ಕಾಲದ ಮೌಲ್ಯಗಳು, ಸಂಘರ್ಷಗಳು, ಕನಸುಗಳು, ಆತಂಕಗಳು ಮತ್ತು ಬದುಕಿನ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಿಲುವು ಅವರ ಬರಹಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಜನಪರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಕುರಿತು ಚರ್ಚಿಸುವಾಗ ಅವರು ಇಂದಿನ ಗ್ರಾಹಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ದ್ವೇಷ, ಅಸಹನೆ ಮತ್ತು ಹಿಂಸೆಯಂತಹ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳನ್ನೂ ಗಮನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ಸರಳತೆ, ಪ್ರೀತಿ, ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯದ ಬಗೆಗಿನ ಕಾಳಜಿ ಮುಂತಾದ ಮೌಲ್ಯಗಳತ್ತ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ನರಹಳ್ಳಿಯವರ ವಿಮರ್ಶೆ ಕೇವಲ ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶೆಯಾಗಿ ಉಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಅದು ಮನುಷ್ಯನ ಬದುಕಿನ ಕುರಿತು ನಡೆಸುವ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಚಿಂತನೆಯಾಗಿ ವಿಸ್ತಾರಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

ನರಹಳ್ಳಿಯವರ ಇತ್ತೀಚಿನ ಚಿಂತನೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಪರಂಪರೆಯ ಮರುಓದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ. ‘ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ವರ್ತಮಾನ’ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡದ ದೀರ್ಘ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಂಪರೆ, ಅದರ ವೈವಿಧ್ಯ, ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಪ್ರಭಾವ ಮತ್ತು ಸಮಕಾಲೀನ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನವಿದೆ ಎಂದು ವಿಮರ್ಶಕರು ಗುರುತಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಸಂಘರ್ಷಗಳ, ಸಂವಾದಗಳ ಮತ್ತು ಸೃಜನಶೀಲ ಮನಸ್ಸುಗಳ ಚರಿತ್ರೆಯಾಗಿ ನೋಡುವ ದೃಷ್ಟಿ ಇಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ. ಇದು ಇಂದಿನ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಅಗತ್ಯವಾದ ಚಿಂತನೆ. ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಕುರುಡಾಗಿ ಆರಾಧಿಸುವುದೂ ಸರಿಯಲ್ಲ; ಆಧುನಿಕತೆಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಿರಸ್ಕರಿಸುವುದೂ ಸರಿಯಲ್ಲ. ಎರಡರ ನಡುವಿನ ಸೃಜನಶೀಲ ಸಂವಾದವೇ ಆರೋಗ್ಯಕರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ನರಹಳ್ಳಿಯವರ ವಿಮರ್ಶಾ ಚಿಂತನೆ ಈ ಸಂವಾದಕ್ಕೆ ಮಹತ್ವದ ವೇದಿಕೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.

ನರಹಳ್ಳಿ ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯರು ಕೇವಲ ಬರಹದ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲೇ ಉಳಿದವರಲ್ಲ. ಕನ್ನಡದ ವಿವಿಧ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಹಾಗೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅವರು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತಿನ ಗೌರವ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿರುವ ಅವರು ಶೇಷಾದ್ರಿಪುರಂ ಕಾಲೇಜಿನ ಕನ್ನಡ ಸಂಘವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಬೆಳೆಸುವಲ್ಲಿಯೂ ಪಾತ್ರವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ವಿವಿಧ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು, ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ, ಕನ್ನಡ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಇಲಾಖೆ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು ಮೊದಲಾದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ವಿಚಾರ ಸಂಕಿರಣಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಬರೆಯುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ರೂಪಿಸುವುದು ಕೂಡ ಒಬ್ಬ ಸಾಹಿತಿಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿ. ಈ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನರಹಳ್ಳಿಯವರ ಸಂಸ್ಥಾಪರ ಒಡನಾಟವೂ ಅವರ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿದೆ.

ನರಹಳ್ಳಿ ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯರ ಬರವಣಿಗೆಯ ದೊಡ್ಡ ಶಕ್ತಿ ಅವರ ಭಾಷೆ. ವಿದ್ವತ್ಪೂರ್ಣ ವಿಷಯವನ್ನು ವಿದ್ವಾಂಸರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಅರ್ಥವಾಗುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯುವುದು ಸುಲಭ. ಆದರೆ ಅದೇ ವಿಚಾರವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಓದುಗರಿಗೂ ಆಸಕ್ತಿದಾಯಕವಾಗುವಂತೆ ಮಂಡಿಸುವುದು ಕಷ್ಟ. ನರಹಳ್ಳಿಯವರು ಈ ಎರಡರ ನಡುವೆ ಸಮತೋಲನ ಸಾಧಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಬರಹಗಳಲ್ಲಿ ವಿಷಯದ ಗಂಭೀರತೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಆದರೆ ಭಾಷೆ ಓದುಗನನ್ನು ದೂರ ತಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಇದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಅವರ ವಿಮರ್ಶಾ ಬರಹಗಳು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು, ಸಂಶೋಧಕರು, ಸಾಹಿತ್ಯಾಸಕ್ತರು ಹಾಗೂ ಸಾಮಾನ್ಯ ಓದುಗರಿಗೂ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿವೆ. ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಹಲವು ಸಂಕೀರ್ಣ ಸಂಗತಿಗಳನ್ನು ಸರಳವಾಗಿ ಮತ್ತು ಸ್ವಾರಸ್ಯಕರವಾಗಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುವ ಅವರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹಲವು ಬರಹಗಳು ಗುರುತಿಸಿವೆ. ʻಅನುಸಂಧಾನ ಎಂಬುದು ನರಹಳ್ಳಿಯವರ ಮೊದಲ ವಿಮರ್ಶಾ ಸಂಕಲನದ ಹೆಸರು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ; ಅವರ ಇಡೀ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಪಯಣವನ್ನು ವಿವರಿಸಬಲ್ಲ ಪದವೂ ಹೌದು. ಸಾಹಿತ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಅನುಸಂಧಾನ, ಪರಂಪರೆಯೊಂದಿಗೆ ಅನುಸಂಧಾನ, ವರ್ತಮಾನದೊಂದಿಗೆ ಅನುಸಂಧಾನ, ಸಂಸ್ಕೃತಿಯೊಂದಿಗೆ ಅನುಸಂಧಾನ ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮನುಷ್ಯನೊಂದಿಗೆ ಅನುಸಂಧಾನ—ಇವು ಅವರ ಚಿಂತನೆಯ ವಿವಿಧ ಮುಖಗಳು.

ಕುವೆಂಪುವಿನಿಂದ ಅನಕೃವರೆಗೆ, ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯದಿಂದ ಸಮಕಾಲೀನ ಸಾಹಿತ್ಯದವರೆಗೆ, ಸಾಹಿತ್ಯದಿಂದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯವರೆಗೆ ಅವರ ಅಧ್ಯಯನದ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. ಕನ್ನಡ ವಿಮರ್ಶಾ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ನವ್ಯೋತ್ತರ ಸಂವೇದನೆಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ವಿಮರ್ಶಕರಲ್ಲಿ ನರಹಳ್ಳಿಯವರನ್ನೂ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ನರಹಳ್ಳಿ ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯರು ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ವಿಮರ್ಶಕರಲ್ಲ. ಅವರು ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯೊಂದಿಗೆ, ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ವರ್ತಮಾನದೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತು ಕೃತಿಯನ್ನು ಮನುಷ್ಯನ ಬದುಕಿನೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸುವ ಚಿಂತಕ. ಅವರ ವಿಮರ್ಶೆಯಲ್ಲಿ ವಿದ್ವತ್ತು ಇದೆ; ಆದರೆ ವಿದ್ವತ್ತಿನ ಪ್ರದರ್ಶನವಿಲ್ಲ. ಆಳವಾದ ಅಧ್ಯಯನವಿದೆ; ಆದರೆ ಓದುಗನಿಗೆ ಭಾರವಾಗುವ ಗಂಭೀರತೆಯಿಲ್ಲ. ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿವೆ; ಆದರೆ ಪೂರ್ವನಿರ್ಧರಿತ ತೀರ್ಪುಗಳಿಲ್ಲ. ಒಬ್ಬ ಉತ್ತಮ ವಿಮರ್ಶಕ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಅರ್ಥವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ; ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಹೊಸದಾಗಿ ಓದುವ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಓದುಗರಿಗೆ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ನರಹಳ್ಳಿ ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯರ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಸಾಧನೆಯ ಮಹತ್ವ ಇದೇ. ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಹಿಂದಿನ ಹೆಜ್ಜೆಗಳನ್ನು ಅರಿತು, ವರ್ತಮಾನದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಿ, ಭವಿಷ್ಯದ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳತ್ತ ನೋಡುವ ಅವರ ವಿಮರ್ಶಾ ದೃಷ್ಟಿ ಕನ್ನಡದ ಸಾರಸ್ವತ ಪರಂಪರೆಗೆ ದೀರ್ಘಕಾಲ ನೆನಪಿನಲ್ಲಿ ಉಳಿಯುವ ಕೊಡುಗೆಯಾಗಿದೆ. ನರಹಳ್ಳಿಯವರ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಪಯಣವನ್ನು ಒಂದೇ ವಾಕ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೇಳಬೇಕಾದರೆ—ಅದು ಸಾಹಿತ್ಯದ ಮೂಲಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಅರಿಯುವ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಮೂಲಕ ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಅರಿಯುವ ನಿರಂತರ ಅನುಸಂಧಾನ.

– ಡಾ. ಕಿಶೋರ್ ಕುಮಾರ್ ರೈ ಶೇಣಿ
ಪ್ರಾಚಾರ್ಯರು, ಹೊಂಬೆಳಕು ವಿದ್ಯಾಸಂಸ್ಥೆ, ಪೆರ್ಲ