ವಿಶೇಷ ಲೇಖನ | ಇತಿಹಾಸ ಸಂಶೋಧನೆಯ ಮೇರು ವಿದ್ವಾಂಸ ಡಾ. ಎಸ್. ಶ್ರೀಕಂಠ ಶಾಸ್ತ್ರಿ

ಇತಿಹಾಸ, ಪುರಾತತ್ವ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಶಾಸನಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಜ್ಞಾನಪರಂಪರೆಗೆ ಅಪಾರ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದ ಬಹುಶ್ರುತ ವಿದ್ವಾಂಸ ಡಾ. ಎಸ್. ಶ್ರೀಕಂಠ ಶಾಸ್ತ್ರಿಯವರು. ಕನ್ನಡ ನಾಡಿನ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಬೌದ್ಧಿಕ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ವಿದ್ವಾಂಸರು ತಮ್ಮ ಅಪಾರ ಪಾಂಡಿತ್ಯ, ಸಂಶೋಧನಾತ್ಮಕ ದೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನಸಾಧನೆಯ ಮೂಲಕ ಅಜರಾಮರರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅಂತಹ ಮಹಾನ್ ವಿದ್ವಾಂಸರ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಡಾ. ಎಸ್. ಶ್ರೀಕಂಠ ಶಾಸ್ತ್ರಿಯವರ ಹೆಸರು ಅತ್ಯಂತ ಗೌರವದಿಂದ ಸ್ಮರಣೆಗೆ ಯೋಗ್ಯವಾಗಿದೆ. ಇತಿಹಾಸಕಾರ, ಪುರಾತತ್ವ ಸಂಶೋಧಕ, ಶಾಸನತಜ್ಞ, ಭಾರತ ವಿದ್ಯಾ ಪರಿಣತ, ಭಾಷಾಪಂಡಿತ, ಅಧ್ಯಾಪಕ ಮತ್ತು ಲೇಖಕರಾಗಿ ಅವರು ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಸೇವೆ ಅನನ್ಯವಾದುದು.

ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಕೇವಲ ರಾಜರು, ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಯುದ್ಧಗಳ ಘಟನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳದೆ, ಭಾಷೆ, ಸಾಹಿತ್ಯ, ಧರ್ಮ, ಕಲೆ, ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ, ಶಾಸನಗಳು, ನಾಣ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪುರಾತತ್ವ ಅವಶೇಷಗಳ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಬೇಕೆಂಬ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮನೋಭಾವವನ್ನು ಅವರು ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಅವರ ಸಂಶೋಧನೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಬಹುಶಿಸ್ತೀಯ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವು ಇಂದಿಗೂ ಇತಿಹಾಸ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವವರಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಯಾಗಿದೆ. ಸುಮಾರು ಏಳು ದಶಕಗಳ ಹಿಂದೆ ಅವರು ನಡೆಸಿದ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು, ಬರೆದ ಗ್ರಂಥಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ಲೇಖನಗಳು ಭಾರತೀಯ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಅಮೂಲ್ಯ ಆಕರಗಳಾಗಿವೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಆಧಾರಸಹಿತವಾಗಿ ದಾಖಲಿಸುವಲ್ಲಿ ಅವರು ವಹಿಸಿದ ಪಾತ್ರ ಚಿರಸ್ಮರಣೀಯ.

ಡಾ. ಎಸ್. ಶ್ರೀಕಂಠ ಶಾಸ್ತ್ರಿಯವರು 1904ರ ನವೆಂಬರ್ 05ರಂದು ಜನಿಸಿದರು. ಅವರ ಪೂರ್ಣ ಹೆಸರು ಸೋಂದೇಕೊಪ್ಪ ಶ್ರೀಕಂಠ ಶಾಸ್ತ್ರಿ. ಅವರು ವಿದ್ವತ್ಪರಂಪರೆಯ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವರು. ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೇ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ, ಸಂಸ್ಕೃತ, ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಇತರ ಭಾಷೆಗಳ ಅಧ್ಯಯನದ ಕಡೆಗೆ ವಿಶೇಷ ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಅವರ ಕುಟುಂಬದ ವಾತಾವರಣ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ವಿದ್ವಾಂಸರ ಒಡನಾಟ ಅವರ ಜ್ಞಾನಾಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಬೆಳೆಸಿತು. ಚಿಕ್ಕ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿಯೇ ಓದು, ಬರವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನೆಯ ಕಡೆಗೆ ಒಲವು ತೋರಿದ ಅವರು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿದ್ದಾಗಲೇ ಗಮನಾರ್ಹ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದರು.

ಮೈಸೂರಿನ ಮಹಾರಾಜ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದ ಅವರು ಇತಿಹಾಸ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬಿ.ಎಂ. ಶ್ರೀಕಂಠಯ್ಯ, ಪ್ರೊ. ಎನ್.ಎಸ್. ಸುಬ್ಬರಾಯರು, ಎಂ.ಎಚ್. ಕೃಷ್ಣ ಮತ್ತು ಎಸ್.ವಿ. ವೆಂಕಟೇಶ್ವರ ಮೊದಲಾದ ವಿದ್ವಾಂಸರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಅವರಿಗೆ ದೊರೆಯಿತು. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿದ್ದಾಗಲೇ ಅವರ ಸಂಶೋಧನಾತ್ಮಕ ಬರವಣಿಗೆ ಗಮನ ಸೆಳೆದಿತ್ತು. ಹದಿನೆಂಟರ ಹರೆಯದಲ್ಲಿಯೇ ‘ಶಿವಗಂಗಾ ಕ್ಷೇತ್ರ’ ಮತ್ತು ‘ಕನ್ನಡ ನಯನಂದ’ ಮೊದಲಾದ ವಿಷಯಗಳ ಕುರಿತು ಅಧ್ಯಯನಪೂರ್ಣ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದರು. ಇಪ್ಪತ್ತೆರಡನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ 1926ರಲ್ಲಿ ಲಂಡನ್ನ ರಾಯಲ್ ಏಷ್ಯಾಟಿಕ್ ಸೊಸೈಟಿಯ ಜರ್ನಲ್ನಲ್ಲಿ ಅವರ ಸಂಶೋಧನಾತ್ಮಕ ಲೇಖನವೊಂದು ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು. ಇದು ಅವರ ಆರಂಭಿಕ ಪಾಂಡಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ. ಅವರು ಕೇವಲ ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕಗಳ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತರಾಗದೆ, ಪ್ರಾಚೀನ ದಾಖಲೆಗಳು, ಶಾಸನಗಳು, ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳು ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಭಾಷೆಗಳ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಓದಿ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಿದರು. ಇದೇ ಗುಣ ಮುಂದೆ ಅವರನ್ನು ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ಇತಿಹಾಸ ಸಂಶೋಧಕರ ಸಾಲಿಗೆ ಸೇರಿಸಿತು.

ಶ್ರೀಕಂಠ ಶಾಸ್ತ್ರಿಯವರ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಾಪನ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನೆ ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಪೂರಕವಾಗಿದ್ದವು. ಮೈಸೂರಿನ ಮಹಾರಾಜ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ಸೇವೆ ಆರಂಭಿಸಿದ ಅವರು ಮುಂದೆ ಇತಿಹಾಸ ವಿಭಾಗದ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ಹಾಗೂ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಸುಮಾರು ಮೂರುವರೆ ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ಅವರು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಭಾರತೀಯ ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕದ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಬೋಧಿಸಿದರು. 1960ರಿಂದ 1963ರವರೆಗೆ ಯುಜಿಸಿ ಎಮೆರಿಟಸ್ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿಯೂ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಅವರ ಶಿಷ್ಯವೃಂದದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಾಹಿತಿಗಳು, ವಿದ್ವಾಂಸರು, ಕಲಾವಿದರು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಇದ್ದರು. ಆರ್.ಕೆ. ನಾರಾಯಣ್, ಆರ್.ಕೆ. ಲಕ್ಷ್ಮಣ್, ಜಿ. ವೆಂಕಟಸುಬ್ಬಯ್ಯ, ಯು.ಆರ್. ಅನಂತಮೂರ್ತಿ, ಎಂ. ಚಿದಾನಂದಮೂರ್ತಿ, ಪೂರ್ಣಚಂದ್ರ ತೇಜಸ್ವಿ ಮೊದಲಾದವರ ಹೆಸರು ಅವರ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ವಲಯದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನದ ಮಹಾರಾಜ ಜಯಚಾಮರಾಜೇಂದ್ರ ಒಡೆಯರ್ ಅವರೂ ಅವರ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರ ಬೋಧನಾ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ವಿಷಯದ ಆಳವಾದ ತಿಳಿವಳಿಕೆ ಮತ್ತು ಆಧಾರಗಳ ಪರಿಶೀಲನೆಗೆ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನವಿತ್ತು. ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಕಂಠಪಾಠ ಮಾಡುವ ವಿಷಯವನ್ನಾಗಿ ನೋಡದೆ, ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ, ಪರಿಶೀಲಿಸುವ ಮತ್ತು ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ತೀರ್ಮಾನಿಸುವ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಅಧ್ಯಯನವಾಗಿ ಪರಿಚಯಿಸಿದರು.

ಅವರು ತಮ್ಮ ಜೀವನದ ಕೊನೆಯ ದಿನಗಳವರೆಗೂ ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಪುರಸ್ಕಾರ ಅಥವಾ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕೀರ್ತಿಗಿಂತ ಜ್ಞಾನಸಾಧನೆಯೇ ಅವರ ಬದುಕಿನ ಮುಖ್ಯ ಗುರಿಯಾಗಿತ್ತು. ಡಾ. ಶ್ರೀಕಂಠ ಶಾಸ್ತ್ರಿಯವರ ಸಂಶೋಧನೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಕ್ಷೇತ್ರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಇತಿಹಾಸ. ಕರ್ನಾಟಕದ ರಾಜವಂಶಗಳು, ಶಾಸನಗಳು, ಪ್ರಾಚೀನ ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಚಳವಳಿಗಳು, ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಆಳವಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು. ಅವರ ಸಂಶೋಧನೆಯ ವಿಶೇಷತೆಯೆಂದರೆ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಕೇವಲ ಹಿಂದಿನ ಘಟನೆಗಳ ಸಂಗ್ರಹವಾಗಿ ನೋಡದೆ, ಅವುಗಳ ಹಿಂದಿರುವ ಸಾಮಾಜಿಕ, ಆರ್ಥಿಕ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅಂಶಗಳನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುವುದು. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಕನ್ನಡ, ಸಂಸ್ಕೃತ, ತೆಲುಗು, ಮರಾಠಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಭಾಷೆಗಳ ಮೂಲ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡರು. ಅವರ ಮಹತ್ವದ ಸಂಶೋಧನಾ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ‘Sources of Karnataka History’ ಪ್ರಮುಖವಾದುದು. ಮೈಸೂರು ಮಹಾರಾಜ ನಾಲ್ವಡಿ ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಒಡೆಯರ ಆಶಯದಂತೆ ಕರ್ನಾಟಕದ ಸುಮಾರು ಹನ್ನೆರಡು ಶತಮಾನಗಳ ಇತಿಹಾಸಕ್ಕೆ ಆಧಾರಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಅವರು ಕೈಹಾಕಿದರು. 1928ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದ ಈ ಬೃಹತ್ ಸಂಶೋಧನಾ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ಪರಿಶ್ರಮ ಬೇಕಾಯಿತು. ಕನ್ನಡ, ಸಂಸ್ಕೃತ, ತೆಲುಗು, ಮರಾಠಿ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಭಾಷೆಗಳ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು. ಇದರ ಮೊದಲ ಸಂಪುಟ 1940ರಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು. ಈ ಕೃತಿಯು ಕರ್ನಾಟಕದ ಇತಿಹಾಸ ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ ಗ್ರಂಥವಾಯಿತು. ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧಕರು ಮುಂದಿನ ಅಧ್ಯಯನಗಳಿಗೆ ಇದನ್ನು ಆಧಾರವಾಗಿ ಬಳಸುವಂತಾಯಿತು. ಈ ಸರಣಿಯ ಎರಡನೆಯ ಮತ್ತು ಮೂರನೆಯ ಸಂಪುಟಗಳನ್ನೂ ಅವರು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ್ದರು ಎಂಬುದು ಅವರ ಸಂಶೋಧನೆಯ ವ್ಯಾಪಕತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

ಡಾ. ಶ್ರೀಕಂಠ ಶಾಸ್ತ್ರಿಯವರ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ‘ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ’ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ. ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ವಿವಿಧ ಆಯಾಮಗಳನ್ನು ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ಪರಿಚಯಿಸುವ ಈ ಕೃತಿ 1954ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು. ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಮೂಲಗಳು, ವೇದಗಳು, ಧರ್ಮ, ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ, ಸಾಹಿತ್ಯ, ಸಾಮಾಜಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ರಾಜಕೀಯ ಚಿಂತನೆ, ಆರ್ಥಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ನೈತಿಕ ಮೌಲ್ಯಗಳ ಕುರಿತು ಈ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಒಂದೇ ಧರ್ಮ ಅಥವಾ ಒಂದು ಕಾಲಘಟ್ಟದ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳದೆ, ಹಲವು ಶತಮಾನಗಳ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಫಲವಾಗಿ ನೋಡುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಈ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಗ್ರಂಥಕ್ಕೆ ರಾಷ್ಟ್ರಕವಿ ಕುವೆಂಪು ಅವರು ಮುನ್ನುಡಿ ಬರೆದಿರುವುದು ಗಮನಾರ್ಹ. ದೀರ್ಘಕಾಲದಿಂದ ಓದುಗರ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆದಿರುವ ಈ ಕೃತಿ ಅನೇಕ ಮರುಮುದ್ರಣಗಳನ್ನು ಕಂಡಿದೆ. 2006ರಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರಕಟಣಾ ಪ್ರಯತ್ನದ ಮೂಲಕವೂ ಮರುಮುದ್ರಣಗೊಂಡಿತು. ಈ ಕೃತಿಯ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಅನುವಾದವೂ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ. ವಿಶ್ವ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಅವರು ರಚಿಸಿದ ಮತ್ತೊಂದು ಮಹತ್ವದ ಕೃತಿ ‘ಪ್ರಪಂಚ ಚರಿತ್ರೆಯ ರೂಪುರೇಖೆಗಳು’. 1957ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಈ ಗ್ರಂಥವು ಜಗತ್ತಿನ ವಿವಿಧ ನಾಗರಿಕತೆಗಳು, ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳು, ರಾಜಕೀಯ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಮಾನವ ಸಮಾಜದ ವಿಕಾಸವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಶ್ವ ಇತಿಹಾಸದ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಭಾರತೀಯ ಇತಿಹಾಸದೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿ ನೋಡುವ ವಿಶಾಲ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ ಈ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿದೆ.

1960ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ‘ಪುರಾತತ್ವ ಶೋಧನೆ’ ಕನ್ನಡದ ಪುರಾತತ್ವ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಮಹತ್ವದ ಕೊಡುಗೆಯಾಗಿದೆ. ಪುರಾತತ್ವದ ಅರ್ಥ, ಅದರ ಸಂಶೋಧನಾ ವಿಧಾನಗಳು, ಪ್ರಾಚೀನ ನಾಗರಿಕತೆಗಳ ಅವಶೇಷಗಳು, ಉತ್ಖನನ, ಶಾಸನಗಳು ಮತ್ತು ವಸ್ತುಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಅಧ್ಯಯನ ಮೊದಲಾದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಈ ಕೃತಿ ಪರಿಚಯಿಸುತ್ತದೆ. ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಪುರಾತತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಕುರಿತು ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ಬರೆಯಲಾದ ಆರಂಭಿಕ ಮಹತ್ವದ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಇದೂ ಒಂದು. 2025ರ ಮೈಸೂರಿನ ಸ್ಮರಣಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಈ ಕೃತಿಯ ನಾಲ್ಕನೇ ಆವೃತ್ತಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿರುವುದು ಉಲ್ಲೇಖನೀಯ.

ಕರ್ನಾಟಕದ ದೇವಾಲಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ‘ಹೊಯ್ಸಳ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ’ ಕೃತಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. 1965ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಈ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಯ್ಸಳರ ಕಾಲದ ದೇವಾಲಯ ನಿರ್ಮಾಣ ಪದ್ಧತಿ, ಶಿಲ್ಪಕಲೆ, ವಾಸ್ತುಶೈಲಿ ಮತ್ತು ಕಲಾತ್ಮಕ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಚಿತ್ರದುರ್ಗ, ಬಳ್ಳಾರಿ, ಗದಗ, ಕುರುವತ್ತಿ ಮೊದಲಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿ ಅವುಗಳ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಚಾಲುಕ್ಯರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಅವರು ಆಸಕ್ತಿ ವಹಿಸಿದ್ದರು. ಹೊಯ್ಸಳ ದೊರೆ ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಶೈವ, ವೈಷ್ಣವ ಮತ್ತು ಜೈನ ದೇವಾಲಯಗಳ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ದೊರೆತ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹವನ್ನು ಅವರು ಚರ್ಚಿಸಿರುವುದು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಹಬಾಳ್ವೆಯ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯಕವಾಗಿದೆ.

ಡಾ. ಶ್ರೀಕಂಠ ಶಾಸ್ತ್ರಿಯವರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಗಮನಾರ್ಹ ಅಂಶವೆಂದರೆ ಅವರ ಭಾಷಾ ಪಾಂಡಿತ್ಯ. ಅವರು ಹದಿನಾಲ್ಕಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಭಾಷೆಗಳ ಪರಿಚಯ ಹೊಂದಿದ್ದರು ಎಂದು ಅವರ ಜೀವನಚರಿತ್ರೆ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಪರಿಚಯಗಳು ದಾಖಲಿಸಿವೆ. ಸಂಸ್ಕೃತ, ಕನ್ನಡ, ತೆಲುಗು, ತಮಿಳು, ಪಾಲಿ, ಪ್ರಾಕೃತ, ಅರ್ಧಮಾಗಧಿ ಮುಂತಾದ ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಗ್ರೀಕ್, ಲ್ಯಾಟಿನ್, ಜರ್ಮನ್, ಫ್ರೆಂಚ್, ರಷ್ಯನ್, ಚೀನೀ ಮತ್ತು ಜಪಾನೀ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅವರಿಗೆ ಪರಿಚಯವಿತ್ತು. ಈ ಭಾಷಾ ಜ್ಞಾನದಿಂದಾಗಿ ವಿವಿಧ ದೇಶಗಳ ಇತಿಹಾಸ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಮೂಲ ಆಕರಗಳ ಮೂಲಕ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ಭಾಷೆಯ ಮಿತಿಗಳನ್ನು ಮೀರಿ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ನೋಡುವ ಅವರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ಹೊಸ ಆಯಾಮವನ್ನು ನೀಡಿತು. ಅವರು ಇತಿಹಾಸದ ಜೊತೆಗೆ ಭೂವಿಜ್ಞಾನ, ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರ, ಶಿಲ್ಪಕಲೆ, ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ, ನಾಣ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ, ಶಾಸನಶಾಸ್ತ್ರ, ವೇದಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಹೀಗಾಗಿ ಅವರ ಸಂಶೋಧನೆ ಒಂದೇ ವಿಷಯದ ಗಡಿಯಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲದೆ ವಿವಿಧ ಜ್ಞಾನಶಾಖೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂವಾದ ನಡೆಸುತ್ತಿತ್ತು.

ಶ್ರೀಕಂಠ ಶಾಸ್ತ್ರಿಯವರು ಶಾಸನಗಳನ್ನು ಇತಿಹಾಸದ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದರು. ರಾಜರ ಕಾಲ, ಆಡಳಿತ ಪದ್ಧತಿ, ದಾನಧರ್ಮ, ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆಗಳು, ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳು ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಕುರಿತು ಶಾಸನಗಳು ನೀಡುವ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಅವರು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು. ಕರ್ನಾಟಕದ ವಿವಿಧ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಶಾಸನಗಳ ಕುರಿತು ಅವರು ಸಂಶೋಧನಾತ್ಮಕ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಬಸವೇಶ್ವರ ಶಾಸನ, ಯಾದವಕೃಷ್ಣನ ಅರ್ಜುನವಾಡ ಶಾಸನ, ಗಂಗರ ಕಾಲದ ಶಾಸನಗಳು ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ರಾಜವಂಶಗಳ ಶಾಸನಗಳು ಅವರ ಅಧ್ಯಯನದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿದ್ದವು. ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿರುವ ಭಾಷೆ, ಲಿಪಿ, ಕಾಲನಿರ್ಣಯ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ನೋಡುವುದು ಅವರ ಸಂಶೋಧನಾ ವಿಧಾನದ ವಿಶೇಷತೆಯಾಗಿತ್ತು. ಭಾರತದ ಪ್ರಾಚೀನ ನಾಗರಿಕತೆಗಳ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿಯೂ ಶ್ರೀಕಂಠ ಶಾಸ್ತ್ರಿಯವರು ವಿಶೇಷ ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಹರಪ್ಪ ಮತ್ತು ಮೊಹೆಂಜೊದಾರೊ ನಾಗರಿಕತೆಗಳ ನಗರವಿನ್ಯಾಸ, ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ವಸ್ತುಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಕುರಿತು ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಸಿದರು. ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಲಿಪಿ, ಅದರ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯೊಂದಿಗಿನ ಸಂಬಂಧದ ಕುರಿತು ಅವರು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಮಂಡಿಸಿದರು.

ಆರ್ಯರ ಮೂಲಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಅವರ ಆಗಮನದ ಕುರಿತು ಅವರು ಪ್ರಚಲಿತವಾಗಿದ್ದ ಕೆಲವು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದ್ದರು. ಆರ್ಯರು ಭಾರತದ ಮೂಲನಿವಾಸಿಗಳೆಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ ವಿದ್ವಾಂಸರಲ್ಲೊಬ್ಬರಾಗಿದ್ದರು. ಈ ವಿಷಯ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಪುರಾತತ್ವ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಚರ್ಚೆಗೆ ಒಳಗಾದ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ. ಅವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಇಂದಿನ ಪುರಾತತ್ವ, ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಅಧ್ಯಯನಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದು ಅಗತ್ಯ. ಇತಿಹಾಸ ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ಧೈರ್ಯ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳನ್ನು ಹುಡುಕುವ ಮನೋಭಾವ ಅವರಲ್ಲಿ ಇತ್ತು. ಬಸವಣ್ಣನವರ ಕಾಲನಿರ್ಣಯ, ಪುರಂದರದಾಸರ ಕಾಲಘಟ್ಟ, ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಪತನ ಮತ್ತು ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳದ ಗೊಮ್ಮಟೇಶ್ವರ ಮೂರ್ತಿಯ ನಿರ್ಮಾಣದ ಕುರಿತು ಅವರು ಮಂಡಿಸಿದ ಕೆಲವು ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ವಿದ್ವತ್ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದ್ದವು. ಈ ವಿಚಾರಗಳು ಅವರ ಸಂಶೋಧನಾ ಜೀವನದ ವೈಚಾರಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುತ್ತವೆ.

ಡಾ. ಶ್ರೀಕಂಠ ಶಾಸ್ತ್ರಿಯವರನ್ನು ಕೇವಲ ಇತಿಹಾಸಕಾರರೆಂದು ಗುರುತಿಸುವುದು ಅವರ ಬಹುಮುಖ ಪ್ರತಿಭೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪರಿಚಯಿಸಿದಂತಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅವರು ಸಾಹಿತ್ಯಾಸಕ್ತರೂ ಆಗಿದ್ದರು. ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾವ್ಯರಚನೆ ಮಾಡಿದ್ದರು. ಅವರ ಕಾವ್ಯಸೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಕೃತ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಚಿಂತನೆಯ ಪ್ರಭಾವ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಅವರ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ‘ಶ್ರೀ ಪಂಪಾಪತಿ ಪಂಚಕಂ’ ಮತ್ತು ‘ಶ್ರೀಕಂಠೇಶ್ವರ ಶತಕಂ’ ಉಲ್ಲೇಖನೀಯ. ಹಂಪಿ, ಬಾದಾಮಿ ಮತ್ತು ಬಿಜಾಪುರ ಮೊದಲಾದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿನ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವಾತಾವರಣದಿಂದ ಪ್ರೇರಿತರಾಗಿ ‘ಶ್ರೀ ಪಂಪಾಪತಿ ಪಂಚಕಂ’ ರಚಿಸಿದ್ದರು. ಅವರ ಕಾವ್ಯರಚನೆಗಳು ಅವರೊಳಗಿನ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಂವೇದನೆಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುತ್ತವೆ. ಇತಿಹಾಸದ ತರ್ಕಬದ್ಧ ಅಧ್ಯಯನದ ಜೊತೆಗೆ ಕಾವ್ಯದ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಆಸ್ವಾದಿಸುವ ಹೃದಯವೂ ಅವರಲ್ಲಿತ್ತು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಜೀವಿತಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ, ಇಂಗ್ಲೀಷ್, ಸಂಸ್ಕೃತ ಮತ್ತು ತೆಲುಗು ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ನೂರಾರು ಲೇಖನಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇತಿಹಾಸ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಪುರಾತತ್ವ, ಸಾಹಿತ್ಯ, ಧರ್ಮ, ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಚೀನ ನಾಗರಿಕತೆಗಳ ಕುರಿತು ಅವರ ಲೇಖನಗಳು ಪ್ರಕಟವಾಗಿವೆ.

ಡಾ. ಶ್ರೀಕಂಠ ಶಾಸ್ತ್ರಿಯವರು ತಮ್ಮ ಸಂಶೋಧನಾ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಿಗಿಂತ ಜ್ಞಾನಸಾಧನೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಿದ್ದರು. ಆದರೂ ಅವರ ವಿದ್ವತ್ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ವಿವಿಧ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಗುರುತಿಸಿ ಗೌರವಿಸಿವೆ.
* ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ – 1970 : ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನಾ ಕೊಡುಗೆಗಾಗಿ ಸಂದ ಗೌರವ.
* ಮಿಥಿಕ್ ಸೊಸೈಟಿಯ ವಜ್ರಮಹೋತ್ಸವ ಗೌರವ : ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಗೌರವಿಸಲಾಯಿತು.
* ‘ಶ್ರೀಕಂಠಿಕಾ’ ಅಭಿನಂದನಾ ಗ್ರಂಥ – 1973 : ಅವರ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ವಿವಿಧ ವಿದ್ವಾಂಸರ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಅಭಿನಂದನಾ ಸಂಪುಟ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು.
* ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಶ್ರೀಕಂಠ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಚಿನ್ನದ ಪದಕ : ಅವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಗೌರವವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ.

2025ರ ಮಾರ್ಚ್ 14ರಂದು ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಪ್ರಾಚೀನ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಪುರಾತತ್ವ ವಿಭಾಗವು ಅವರ ಐವತ್ತನೇ ಪುಣ್ಯಸ್ಮರಣೆಯ ಅಂಗವಾಗಿ ವಿಶೇಷ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿತ್ತು. ಇದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವರ ಪುತ್ರ ಪ್ರೊ. ಎಸ್. ನಾಗನಾಥ್ ರಚಿಸಿದ ‘A Life in History’ ಎಂಬ ಜೀವನಚರಿತ್ರೆ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ಇದು ಅವರ ಬದುಕು ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನಾ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಮುಂದಿನ ತಲೆಮಾರಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸುವ ಮಹತ್ವದ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿದೆ. ಶ್ರೀಕಂಠ ಶಾಸ್ತ್ರಿಯವರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿ ಅಪಾರ ಪಾಂಡಿತ್ಯ, ನಿರಂತರ ಅಧ್ಯಯನ, ಸಂಶೋಧನಾ ಶಿಸ್ತು ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನದ ಬಗೆಗಿನ ಅಪಾರ ಗೌರವಗಳು ಮೇಳೈಸಿದ್ದವು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಬದುಕನ್ನು ಬಹುಪಾಲು ಪುಸ್ತಕಗಳು, ಶಾಸನಗಳು, ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನಾ ದಾಖಲೆಗಳ ನಡುವೆ ಕಳೆದವರು. ಅವರ ಶಿಷ್ಯರಿಗೆ ಅವರು ಕೇವಲ ಪಾಠ ಹೇಳುವ ಅಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ವಿಷಯವನ್ನು ಹೇಗೆ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಬೇಕು, ಒಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರವಿಲ್ಲದೆ ಯಾವುದೇ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಬರಬಾರದು ಎಂಬುದನ್ನು ಕಲಿಸಿದ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರ ಅಧ್ಯಯನದ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಎಷ್ಟು ವಿಶಾಲವಾಗಿತ್ತೆಂದರೆ, ಇತಿಹಾಸದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ, ಸಂಸ್ಕೃತ, ಪುರಾತತ್ವ, ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಅಧ್ಯಯನದ ಸಂಶೋಧಕರೂ ಅವರ ಕೃತಿಗಳಿಂದ ಪ್ರಯೋಜನ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ತಮ್ಮ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದ್ದ ಮೂಲ ಆಕರಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ, ಅವುಗಳನ್ನು ಮುಂದಿನ ಸಂಶೋಧಕರಿಗೆ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗುವಂತೆ ದಾಖಲಿಸುವ ಕಾರ್ಯ ಮಾಡಿದರು. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ ಅವರ ಕೃತಿಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿವೆ.

ಡಾ. ಸೋಂದೇಕೊಪ್ಪ ಶ್ರೀಕಂಠ ಶಾಸ್ತ್ರಿಯವರು 1974ರ ಮೇ 10ರಂದು ನಿಧನರಾದರು. ಅವರ ಭೌತಿಕ ಬದುಕು ಅಂತ್ಯಗೊಂಡರೂ ಅವರು ಬಿಟ್ಟುಹೋದ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಪತ್ತು, ಗ್ರಂಥಗಳು ಮತ್ತು ಲೇಖನಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಜ್ಞಾನಾಸಕ್ತರಿಗೆ ದಾರಿದೀಪವಾಗಿವೆ. 2024ರಲ್ಲಿ ಅವರ ಜನ್ಮದ 120ನೇ ವರ್ಷ ಮತ್ತು ನಿಧನದ 50ನೇ ವರ್ಷವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಲಾಯಿತು. 2025ರಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸ್ಮರಣಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಅವರ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕೊಡುಗೆಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ನೆನಪಿಸಿತು. ಇತಿಹಾಸವೆಂಬುದು ಕೇವಲ ಗತಕಾಲದ ಘಟನೆಗಳ ದಾಖಲೆಯಲ್ಲ; ಅದು ಒಂದು ನಾಡಿನ ಅಸ್ಮಿತೆ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕತೆಯ ಪ್ರತಿಬಿಂಬ. ಇಂತಹ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿ ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ತಲುಪಿಸುವ ಮಹತ್ವದ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಡಾ. ಎಸ್. ಶ್ರೀಕಂಠ ಶಾಸ್ತ್ರಿಯವರು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಕರ್ನಾಟಕದ ಇತಿಹಾಸದ ಆಕರಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ವಿಶಾಲತೆಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಪುರಾತತ್ವ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಅವರು ಜ್ಞಾನಲೋಕದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ‘ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ’, ‘Sources of Karnataka History’, ‘ಪುರಾತತ್ವ ಶೋಧನೆ’ ಮತ್ತು ‘ಹೊಯ್ಸಳ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ’ದಂತಹ ಕೃತಿಗಳು ಅವರ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿವೆ. ಭಾಷೆಗಳ ಮೇಲಿನ ಹಿಡಿತ, ವಿವಿಧ ಜ್ಞಾನಶಾಖೆಗಳ ಪರಿಚಯ ಮತ್ತು ಮೂಲ ಆಕರಗಳ ಪರಿಶೀಲನೆಯಲ್ಲಿನ ಶ್ರದ್ಧೆ ಅವರನ್ನು ವಿಶಿಷ್ಟ ವಿದ್ವಾಂಸರನ್ನಾಗಿ ರೂಪಿಸಿವೆ. ಇಂದಿನ ಸಂಶೋಧನಾ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಮಾಹಿತಿಯ ಲಭ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚಿದ್ದರೂ ಅದರ ಸತ್ಯಾಸತ್ಯತೆಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ. ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಕಂಠ ಶಾಸ್ತ್ರಿಯವರ ಸಂಶೋಧನಾ ಶಿಸ್ತು, ಅಧ್ಯಯನದ ಆಳ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನನಿಷ್ಠೆ ಇಂದಿನ ಸಂಶೋಧಕರಿಗೂ ಮಾದರಿಯಾಗಿವೆ. ಒಬ್ಬ ನಿಜವಾದ ವಿದ್ವಾಂಸನ ಸಾಧನೆ ಅವನ ಜೀವಿತಾವಧಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಆತ ಬಿಟ್ಟುಹೋಗುವ ಜ್ಞಾನಸಂಪತ್ತು ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ದಾರಿದೀಪವಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಡಾ. ಎಸ್. ಶ್ರೀಕಂಠ ಶಾಸ್ತ್ರಿಯವರು ಕನ್ನಡ ನಾಡಿನ ಇತಿಹಾಸ ಸಂಶೋಧನೆಯ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಸದಾ ಸ್ಮರಣೀಯರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.

ಡಾ. ಕಿಶೋರ್ ಕುಮಾರ್ ರೈ ಶೇಣಿ
ಪ್ರಾಚಾರ್ಯರು, ಹೊಂಬೆಳಕು ವಿದ್ಯಾಸಂಸ್ಥೆ, ಪೆರ್ಲ